DSC_0210

Kłopoty z datą powstania miasta

Jarosław Leszczełowski

Od autora:
Podobnie jak w przypadku poprzedniego artykułu proszę czytelników o potraktowanie poniższego tekstu jako bardzo roboczego i będącego przyczynkiem do dyskusji. Przyjąłem tutaj zasadę umieszczania fragmentów mojej pracy nad historią miasta, żeby nieco zaintrygować pasjonatów regionalnych dziejów i zachęcić ich do dyskusji, która mogłaby wzbogacić powstającą pracę.

W 1914 r. niemiecki Maerkisch Friedland obchodził uroczyście swoje sześćsetlecie. Nawiązywano zatem do 2 lutego 1314 r., czyli daty dokumentu lokacyjnego miasta Nuve Vredeland. Elementem obchodów było wydanie pierwszej książki poświęconej w całości dziejom miasta, której autorem był Ernst Berg[1]. Tenże autor wysnuł hipotezę, że dokument z 1314 r. był jedynie rozszerzeniem pierwotnego aktu nadania praw miejskich. Autor przesunął datę faktycznego powstania miasta na rok 1303 r., twierdząc, że skoro w tym roku powstały Kalisz Pomorski oraz Wałcz, to Brandenburczycy prawdopodobnie założyli również leżący pomiędzy tymi miastami Mirosławiec. Niestety, jest to jedyny i w dodatku bardzo słaby argument za datą 1303. Fakt nadania praw miejskich sąsiednim miastom nie musi oznaczać, że te prawa uzyskał wtedy również Mirosławiec. Ernst Berg nie oparł swej hipotezy na jakim kolwiek źródle.

Jedyna przesłanka przemawiająca za wcześniejszym powstaniem miasta zawarta jest w treści przywileju lokacyjnego z 1314 r., w którym napisano: „[…] my Henryk rycerz i Jan giermek bracia de Wedel, […] naszemu miastu zwanemu Nuve Vredeland, aby się lepiej umocniło, […] dajemy wszelkie użyteczności wewnątrz tego miasta…”. Fragment ten wyjaśnia, dlaczego badacze uważają akt lokacyjny z 1314 r. za rozszerzenie wcześniejszego przywileju. Henryk i Jan Wedlowie nadali miastu nowe prawa, żeby „się umocniło”. Można więc wnioskować, że miasto istniało już wcześniej a teraz dostało dodatkowe przywileje i świadczenia, żeby przyspieszyć jego gospodarczy rozwój. Powstaje jednak pytanie, czy możemy z całą pewnością powiedzieć na tej podstawie, że osada, która teraz zostaje umocniona, miała wcześniej status miasta? Moim zdaniem nie możemy mieć tej pewności. Istnieje przecież możliwość, że 2 lutego 1314 r. lokowano miejscowość Nuve Vredeland po raz pierwszy i przez ten akt wzmacniano osadę, która do tej pory statusu miasta nie posiadała. Jęli przyjmiemy taką hipotezy, wcześniejszy dokument nie zaginąłby, lecz po prostu nigdy nie zostałby sporządzony. W żaden sposób nie osłabia tej tezy, fakt, że osadę podlegającą temu wzmocnieniu Wedlowie nazwali „civitati Nuve Vredeland”, gdyż słowo „civitati” może równie dobrze oznaczać osadę bez statusu miasta, przykładów jest aż nadto. Choćby pobliski Złocieniec określany był w ten sposób już w 1311 r., gdy tymczasem prawa miejskie otrzymał dopiero w 1333 r.

Autorzy opracowań dotyczących dziejów powiatu wałeckiego, którzy wydali swe dzieła przed Ernstem Bergiem: Friedrich Wilhelm Ferdinand Schmidt (Geschichte des Deutsch-Croner Kreises, 1867 r.) oraz Franz Schulz (Geschichte des Kreises Deutsch-Krone, Deutsch-Krone 1902) zgodnie podają 1314 r. jako datę założenia Mirosławca.

Również dziewiętnastowieczny historyk i wydawca księgi ziemskiej margrabiego Ludwika Starszego z 1337 r. – Georg Wilhelm Raumer – wskazuje na rok 1314 jako datę lokacji naszego miasteczka[2].

Pomimo tego, że żaden z zawodowych dziewiętnastowiecznych historyków nie wspomniał nawet o dacie 1303 w kontekście lokacji Mirosławca, bardzo swobodna hipoteza Ernsta Berga została potraktowana dość poważnie. Może powodem był fakt, iż jest to w zasadzie jedyna książka, którą poświęcono w całości dziejom miasta. W każdym razie po roku 1314 w kilku międzywojennych i powojennych publikacjach powielana jest informacja o powstaniu miasta w 1303 r. W większości z nich znajdziemy wprawdzie zastrzeżenie, że jest to prawdopodobna data lokacji miasta, jednakże brak jest jakichkolwiek argumentów uzasadniających operowanie taką a nie inną datą. Właściwsze byłoby wskazywanie, że Mirosławiec prawdopodobnie uzyskał prawa miejskie przed 1314 r. bez wymieniania konkretnej daty.

W wydanej w 1961 r. „Historii powiatu wałeckiego” autorzy wskazują na brak źródeł dotyczących początków miasta, stwierdzając, że pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1314 r. Jednakże i w tym opracowaniu znajdziemy zdanie:

„[…]lokacja zatem musiała przypaść na lata poprzedzające rok 1314. Istnieje przypuszczenie, że mogło to nastąpić już w roku 1303”[3]

Autorzy nie uzasadnili, dlaczego miałby to być rok 1303, przecież równie dobrze można wybrać 1301 lub 1312.

W niemieckiej publikacji z 1981 r. „Deutsch Krone. Stadt und Kreis”[4] autorzy idą znacznie dalej pisząc:

„Lokacja przypada z największym prawdopodobieństwem (!) na rok 1303. Przywilej z 1303 r. został zagubiony.”[5]

W publikacji tej brakuje oczywiście wyjaśnienia na czym opierałoby się tak wysokie prawdopodobieństwo założenia miasta w 1303 r.

W dniach 1-14 lipca 2013 r. w ramach praktyk terenowych dla studentów z Uniwersytetu Jana Pawła II w Krakowie przeprowadzono badania mirosławieckiego zamku, których wyniki podsumowano w „Sprawozdaniu z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Mirosławcu”[6]. Opracowanie to posiadające charakter naukowy zostało udostępnione władzom powiatowym. Zapoznali się z nim również miejscowi pasjonaci historii. Innymi słowy to naukowe sprawozdanie podobnie jak te wymienione powyżej ma istotny wpływ na kształtowanie wiedzy mieszkańców dotyczących historii ich miasta. We początkowej części tego dokumentu napisano:

„Niektórzy badacze wysuwają przypuszczenie, że Mirosławiec (w ówczesnych dokumentach występujący jako Nowy Frydland) lokowano już w roku 1303 r.. co jest tym bardziej prawdopodobne, że opisany powyżej dokument (chodzi o dokument lokacyjny z 1314 r. – przypis J.L.) traktować należy jako uzupełnienie wcześniejszego aktu lokacyjnego.”[7].  

Autorzy uwiarygadniają więc datę 1303, tymczasem użyty przez nich argument może wspierać tezę o istnieniu wcześniejszego aktu lokacyjnego, podczas gdy zupełnie nie wyjaśnia daty 1303 r.

Data 1303 jako rok założenia Mirosławca bezrefleksyjnie powielana jest publikacjach elektronicznych różnorodnych serwisów internetowych. Czytając np. hasło „Mirosławiec” w niemieckiej wikipedii znajdziemy nawet zupełnie błędną informację[8], jakoby miasto było w 1303 r. po raz pierwszy odnotowane w źródłach pisanych.

Rok 1303 jako datę pierwotnej lokacji miasta zupełnie zignorowali natomiast naukowcy, którzy współtworzyli Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu. Nie powinno to budzić zdziwienia, gdyż jest to niezwykle rzetelne dzieło oparte na solidnej analizie i weryfikacji źródeł, a przecież podana przez Ernsta Berga data nie tylko nie jest oparta na jakimkolwiek źródle, ale również argumenty przytaczane przez tego autora są niedostateczne i nieprzekonywujące.

DSC_0210

Współczesna tablica upamiętniająca 700-lecie miasta i nawiązująca do daty 1303

Jak widzimy rok 1303, jako prawdopodobna data powstania miasta pojawia się w wielu miejscach, choć często z zastrzeżeniami. W tej sytuacji nie może dziwić fakt, że władze miejskie zdecydowały się zorganizować uroczyste obchody siedemsetnej rocznicy założenia miasta w 2003 r. Z tego powodu Mirosławiecki samorząd naraził się na uszczypliwe uwagi ze strony części historyków, którzy przypominają o braku udokumentowania daty 1303. Jednak, moim zdaniem, wytykanie władzom miejskim błędu jest niewłaściwe. Przy tego typu obchodach wobec szczupłości źródeł zmuszeni jesteśmy odnieść się do pewnego symbolicznego momentu. Mógłby to być solidnie udokumentowany rok 1314, lecz skoro wielu badaczy jest przekonanych, że akt lokacyjny z tego roku jest rozszerzeniem pierwotnego dokumentu założycielskiego, więc i w tym przypadku, mogłyby się podnieść głosy krytyki, że miasto jest w istocie starsze i obchody zorganizowano za późno.

[1] E. Berg, Geschichte der Stadt Maerkisch-Friedland. Zur Feier des 600-jaehrigen Bestehens, Maerkisch Friedland, 1914 r.

[2] G. W. v. Raumer, Neumark Brandenburg im Jahre 1337 oder Margraf Ludwig’s des Aelteren Neumaerkisches Landbuch aus dieser Zeit, Berlin 1837 r., s. 46.

[3] Z. Boras, R. Walczak, A. Wędzki, Historia powiatu wałeckiego, Poznań 1961 r., s. 34

[4] K. Ruprecht, Deutsch Krone. Stadt und Kreis, Bad Essen 1981 r., s. 178

[5] Tamże.

[6] S. Dryja, D. Osiński, S. Sławiński, Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Mirosławcu, badania przeprowadzane w dn. 1-14 lipca 2013 r.

[7] Tamże, s. 3

[8] http://de.wikipedia.org/wiki/Miros%C5%82awiec: “Der Name Friedland ist von „Vredeland“ abgeleitet und wurde 1303 erstmals mit der Ortsbezeichnung „Nova Vredeland“ urkundlich erwähnt”.

 

facebooktwittergoogle_pluslinkedinfacebooktwittergoogle_pluslinkedin

Dodaj komentarz